Imovinski odnosi između supružnika predstavljaju posebne imovinske odnose čije su osobine uslovljene specifičnošću veze između titulara imovine kao supružnika.
Na njih se primenjuju odredbe Porodičnog zakona, kao i odredbe zakona kojim se uređuju svojinskopravni odnosi i zakona kojim se uređuju obligacioni odnosi.
Kao što smo već istakli, ovi odnosi regulisani su zakonom, ali u mnogim pravnim sistemima i sami supružnici svojim sporazumom mogu utvrđivati imovinske odnose, te otuda postoji podela na zakonske i ugovorne režime.
Zakonski imovinski režimi supružnika jesu režim zajedničke imovine, režim odložene zajedničke imovine i režim posebne imovine.
Zajednička imovina supružnika
Zajednička imovina supružnika predstavlja imovinu koju su supružnici stekli radom u toku trajanja zajednice života u braku, bilo po zakonu ili po ugovoru.
U zajedničku imovinu ulazi i imovina stečena korišćenjem prava intelektualne svojine, kao i imovina koju su supružnici stekli igrom na sreću u toku trajanja zajednice života u braku, osim ako supružnik koji je ostvario dobitak ne dokaže da je u igru uložio posebnu imovinu, o kojoj će u daljem tekstu biti reči.
Posebna imovina supružnika
Ova imovina podrazumeva onu koju je supružnik stekao pre sklapanja braka, kao i imovinu koju je supružnik stekao u toku trajanja braka deobom zajedničke imovine odnosno nasleđem, poklonom ili drugim pravnim poslom kojim se pribavljaju isključivo prava.
Dok u slučaju posebne imovine supružnika svaki supružnik samostalno upravlja i raspolaže svojom posebnom imovinom, kod zajedničke imovine supružnici imaju obavezu da njom upravljaju i raspolažu zajednički i sporazumno.
Deoba zajedničke imovine supružnika
Deoba zajedničke imovine podrazumeva utvrđivanje suvlasničkog, odnosno supoverilačkog udela.
Može se vršiti u toku trajanja braka i posle njegovog prestanka (razvoda braka ili smrti supružnika), a ona može biti sporazumna i sudska.
Postoje fizička i civilna deoba zajedničke imovine. Fizička deoba podrazumeva podelu nepokretnosti na dve odvojene stambene jedinice. Ako to nije moguće vrši se civilna deoba. Sud donosi odredbu da se stvari ili nekretnine prodaju, a novac podeli u skladu sa udelima suvlasnika – supružnika. Prodaja se u tom slučaju vrši u skladu sa Zakonom o izvršenju i obezbeđenju. Nedostatak civilne deobe je što ako se stvari ne prodaju iz prvog pokušaja, u drugom pokušaju im se značajno obara cena.
Deoba zajedničke imovine se ne oporezuje, jer Zakon o porezu na prenos apsolutnih prava izuzima slučajeve prava svojine nad stvarima ili delovima nekretnine stečenim prilikom deobe.
Sporazumna deoba
Sporazumna deoba predstavlja deobu zajedničke imovine supružnika gde isti, u obliku javnobeležnički potvrđene isprave, zaključuju sporazum o deobi.
Advokat sačinjava sporazum o deobi zajedničke imovine u pismenoj formi, a u sporazumu navodi predmete zajedničke imovine, njihovu vrednost i način na koji će ih supružnici podeliti – civilno, fizički ili deobom uz isplatu. Celokupna zajednička imovina koju su supružnici stekli može postati posebna imovina jednog od njih, uz isplatu – ako isplati vrednost udela drugom supružniku. Kako bi sporazum o deobi zajedničke imovine bio punovažan, mora biti overen (solemnizovan) od strane javnog beležnika.
Sudska deoba
Za razliku od sporazumne, sudsku deobu vrši sud i ona nastaje onda kada supružnici ne mogu da se sporazumeju o deobi zajedničke imovine.
Prilikom sudske deobe, sud uvek pretpostavlja da supružnici imaju jednak udeo u zajedničkoj imovini i da se ista deli na jednake delove. Međutim, ukoliko se jedno ili oboje supružnika ne slože sa ovom pretpostavkom, na njima je da dokažu suprotnu tvrdnju.
Sudska deoba može biti parnična ili vanparnična.
Vanparnična sudska deoba
Vanparnični postupak se sprovodi kada su supružnici usaglašeni glede visine udela u zajedničkoj imovini, ali ne mogu da se usaglase oko načina deobe – da li će biti civilna ili fizička. Tada se primenjuju odredbe Zakona o vanparničnom postupku.
Parnična sudska deoba
Parnični postupak otpočinje podnošenjem tužbe za podelu zajedničke imovine u kojoj su jasno istaknuti predmeti deobe, udeli supružnika i eventualno treća lica koja imaju pravo na predmetima deobe. U parničnom postupku će biti odlučeno koji je stvarni udeo u zajedničkoj imovini svakog od supružnika. Nakon zaprimljenog predloga (tužbe), sud stranke poziva na ročište na kojem one mogu ali i ne moraju postići poravnanje. U slučaju da do sporazumnog rešenja ne dođe, sud donosi presudu o deobi i načinu deobe zajedničke imovine.
Prilikom sudske deobe pretpostavlja se da su udeli supružnika u zajedničkoj imovini jednaki, ali se u određenim situacijama može odrediti veći udeo jednog supružnika u njihovoj zajedničkoj imovini.
Okolnosti koje sud uzima u obzir prilikom utvrđivanja udela jesu ostvareni prihodi supružnika, vođenje poslova u domaćinstvu, staranje o deci, kao i druge čijim se sagledavanjem može postići ovaj cilj.
Takođe, prilikom podele, određena imovina ima poseban režim. Ovde zakonodavac ubraja stvari za ličnu upotrebu koje su u državini jednog supružnika bile najmanje tri godine, stvari koje su namenjene za upotrebu dece dodeljuju se supružniku koji je vršilac roditeljskog prava, stvari za obavljanje profesionalne delatnosti, kao i predmete domaćinstva.
Bitno je istaći da osim supružnika, pravo na deobu zajedničke imovine imaju i naslednici umrlog supružnika, kao i poverioci onog supružnika iz čije se posebne imovine nisu mogla namiriti njihova potraživanja.
